In veel oudere woningen bevindt zich in de woonkamer – en soms ook in andere vertrekken – een schoorsteenmantel. Hoewel dit doorgaans als een karaktervol en positief element wordt gezien, kan het ook nadelen met zich meebrengen.
Tijdens een WWS-puntentelling bleef een woning in Amsterdam nipt onder de grens voor verhuur in het hogere segment. De oorzaak hiervan is dat in twee vertrekken een schoorsteenmantel aanwezig is waarvan het oppervlak – gemeten op een hoogte van 1,5 meter – in mindering wordt gebracht op het netto vloeroppervlak van de kamer. Deze aftrek geldt voor alle verticale elementen, waaronder schoorstenen, standleidingen en overige kokers. Dit roept de vraag op of het verwijderen of slopen van de schoorsteen een haalbare optie is, en welke voorwaarden en beperkingen daarbij komen kijken.
In een Amsterdamse portiekwoning uit de jaren ’30 heeft elke woning een eigen, individueel rookkanaal dat in een gezamenlijke gemetselde schacht naar het dak loopt, wat betekent dat je niet zomaar je schoorsteenmantel of schouw kunt slopen zonder rekening te houden met de kanalen van je onderburen.
Betekenis van de kanalen in een jaren ’30 portiekwoning
In de bouwperiode van de jaren ’30 werd elke etage verwarmd met lokale kachels (kolen, olie of later gaskachels) in de woon- en slaapkamers. Omdat rookgassen niet mochten mengen, lopen er meerdere kanalen naast elkaar in één grote schoorsteenbundel:
- Individuele rookkanalen (kachelkanalen). Elke verdieping (begane grond, 1e, 2e en 3e verdieping) heeft zijn eigen gemetselde kanaal. Het kanaal van de begane grond loopt helemaal achter of naast de schouwen van de bovenburen door omhoog tot aan een eigen schoorsteenpot op het dak.
- Ventilatiekanalen (luchtkanalen). Naast de rookkanalen zitten in dezelfde schacht vaak smalle kanalen voor natuurlijke ventilatie van de keuken, badkamer of het toilet (soms uitgevoerd als een zogeheten shunt-systeem of als aparte gemetselde kokers).
- Geiser- of cv-afvoerkanalen. Vaak is een van de oorspronkelijke kachelkanalen in de keuken of badkamer later gebruikt voor de rookgasafvoer van een geiser of cv-ketel.

Kun je de schoorsteenmantel weghalen en wat gebeurt er met de kanalen?
Het verwijderen van een schoorsteenmantel (de sierschouw) en het daarboven gelegen metselwerk (de boezem) is in een portiekwoning aan strenge bouwkundige en juridische regels gebonden:
- Alleen de mantel (het sierdeel) weghalen. De decoratieve omlijsting om de haard heen kun je meestal veilig verwijderen, zolang je de achterliggende gemetselde schacht intact laat.
- De schouw/boezem (het uitstulpende metselwerk) slopen. Dit kan niet zomaar, zeker niet op de lagere verdiepingen. De kanalen van je onderburen lopen namelijk dwars door jouw schouw heen. Sloop je dit weg, dan maak je de rook- en ventilatiekanalen van de onderburen open, met rookoverlast, koolmonoxidegevaar of stankoverlast tot gevolg.
- Dragende functie. In jaren ’30 woningen rusten de houten vloerbalken of het dak vaak gedeeltelijk op het zware metselwerk van de schoorsteen. Zonder een constructeur en een stalen draagbalk (raveelconstructie) kan weghalen leiden tot verzakking.
- Toestemming van de VvE en gemeente. In een portiekwoning is het casco—waaronder de gemeenschappelijke rookkanalen, schoorsteenbundels en dragende muren—eigendom van de Vereniging van Eigenaars (VvE). Je hebt altijd toestemming van de VvE nodig, en voor het aanpassen van een draagconstructie is een omgevingsvergunning van de gemeente Amsterdam verplicht.
Wat gebeurt er met jouw eigen kanaal als je stopt met stoken?
Als alle bewoners in de streng (van begane grond tot zolder) hun kanaal niet meer gebruiken, kan een aannemer met VvE-toestemming soms de hele schacht van boven naar beneden verwijderen. Blijven onderburen het kanaal gebruiken (bijvoorbeeld voor ventilatie of een haard), dan moet hun kanaal luchtdicht en brandwerend ommetseld blijven; je kunt dan alleen de loze ruimte van jouw eigen, afgedopte kanaal dichtzetten.








