Kort geleden gaf mevrouw Spies, voorzitter van Aedes (de branchevereniging van woningcorporaties), aan dat woningcorporaties meer aandacht willen geven aan vochtproblemen in woningen. Dat is een goed plan. Ook woningeigenaren zouden dit serieus moeten nemen.

Vocht komt in elke woning voor, maar het is niet altijd een probleem, als je maar ventileert en stookt.
De belangrijkste oorzaak van vocht in huis is simpel: er wonen mensen in de woning. Mensen produceren zelf vocht.

Daarom is vocht niet altijd het gevolg van een probleem met de woning. Het kan ook komen door het gedrag van bewoners.

Bij het ademen komt waterdamp vrij. In die adem zit o.a. vocht en dat is belangrijk voor de longen. Het zorgt ervoor dat de ingeademde lucht vochtig blijft en helpt bij de opname van zuurstof (O2) en de afvoer van koolstofdioxide (CO2) en water.

Ook door zweten verlies je vocht. Ook dat is normaal en zelfs nodig. Zweten helpt om het lichaam af te koelen als het warm is, bijvoorbeeld door inspanning, hitte of stress. Zonder deze natuurlijke koeling kan het lichaam oververhit raken.

Doordat mensen in een woning leven, ontstaat er dus veel vocht. Een huishouden kan wel 10 – 14 liter vocht per etmaal produceren. Dit vocht komt in de lucht terecht als waterdamp en als dat vocht niet uit de woning kan, kan het zich daarna afzetten als condens op ramen en muren.

Er kan ook vocht in huis komen door problemen met de woning, zoals een lekkage. Daarnaast kan vocht uit de grond omhoog trekken in de muren (optrekkend vocht) of via de buitenmuur naar binnen komen bij regen (doorslaand vocht). En dat vocht op muren en ramen kan de voedingsbodem zijn voor schimmels.

Even een weetje over de temperatuur en vocht in huis en het gasverbruik:

Verdampen van vocht vindt bij alle temperaturen plaats, dus ook bij 0 graden verdampt er al vocht. Hoe warmer de lucht, hoe meer vocht er zal verdampen, want warme lucht kan meer vocht opnemen dan koude lucht. Daarbij geldt dat verdampen warmte kost. 

verdamping: foto 13/1/26, sneeuw met bovenlucht van 7 graden

In een woning met vochtige lucht kost het dus meer gas (energie) om de kamer te verwarmen dan als de kamer droge lucht bevat. Als er veel vocht in huis hangt, moet de verwarming dus niet alleen de lucht verwarmen, maar ook al dat extra vocht. Naast de hogere gaskosten duurt het duurt langer voordat het comfortabel warm wordt. Door goed te ventileren en eventueel een kwartier te spuien (ramen en deuren tegen elkaar open zetten), verdwijnt vochtige lucht en komt drogere lucht binnen, en die warmt sneller op en voelt bovendien comfortabeler aan

Oorzaken

Vochtproblemen ontstaan meestal door:

Hoe herken je vochtproblemen?

Let op signalen zoals:

Wat kun je zelf doen?

Praktische maatregelen:

Oorzaken van vocht in een woning 

1. Condensatievocht

2. Lekkages

3. Optrekkend vocht

4. Doorslaand vocht

5. Bouwkundige gebreken

6. Problemen met kruipruimte of fundering

7. Gebrekkige ventilatievoorzieningen

8. Nieuwe bouw / bouwvocht

Sommige oorzaken hebben extra uitleg nodig, zoals optrekkend vocht en doorslaand vocht, maar ook de hemelwaterafvoer (HWA, dakgoot en regenpijp) kunnen voor aanzienlijke vochtproblemen zorgen.

Optrekkend vocht

Optrekkend vocht is geen lekkage, maar een natuurkundig transportproces van water door poreus materiaal, veroorzaakt door het ontbreken of falen van een waterkering.

Wat is optrekkend vocht?

Optrekkend vocht is grondwater dat via de capillairen (minuscule kanaaltjes) in steen en mortel omhoog trekt in de muur. Het water stijgt dus letterlijk vanuit de bodem de constructie in.

Dit gebeurt meestal tot ongeveer 0,5 tot 1,5 meter hoogte.

Hoe ontstaat het?

Het ontstaat wanneer:

Daardoor kan water vrij in de muur trekken.

Wat gebeurt er fysisch in de muur? (het proces)

Het proces heet capillaire werking:

  1. Poreuze materialen
    Baksteen en mortel bevatten microscopisch kleine poriën.
  2. Water wordt omhoog gezogen
    Net zoals water in een dun rietje omhoog kruipt, wordt grondwater door deze poriën omhoog “gezogen”.
  3. Verdamping aan het oppervlak
    Aan de binnenzijde verdampt het water langzaam.

  1. Zouten blijven achter
    Bij verdamping blijven opgeloste zouten achter → dit veroorzaakt:

Dit is ook de reden dat schade vaak terugkomt als alleen oppervlakkig wordt hersteld.

Hoe herken je optrekkend vocht?

Typische signalen:

Doorslaand vocht

Doorslaand vocht is regenwater dat van buiten door de gevel heen naar binnen trekt.
Het probleem zit dus niet in de grond, maar in de buitenmuur zelf.

Functie van een (lucht)spouw in een spouwmuur:

De oorspronkelijke functie van een luchtspouw in een spouwmuur was om binnendringend regenwater tegen te houden en zo de binnenmuur droog te houden, en om de buitenmuur te laten ventileren om vocht en schimmel te voorkomen, wat bijdroeg aan een duurzame constructie. Isolatie werd pas later toegevoegd. 

Aanvankelijk was de stilstaande lucht in de spouw een beperkte vorm van isolatie, maar de nadruk lag op vochtbescherming en ventilatie. 

Na de jaren ’70 verschoof de focus naar energiebesparing, waarna spouwmuren standaard werden gevuld met isolatiemateriaal, zoals isolatieparels, om warmteverlies te verminderen.

Tegenwoordig dient de spouw als een geïsoleerde barrière, waarbij het isolatiemateriaal de oorspronkelijke ventilatie en vochtwerende functies combineert met superieure warmte-isolatie. 

Doorslaand vocht treedt vooral op bij:

Waardoor ontstaat doorslaand vocht?

Doorslaand vocht ontstaat meestal door een combinatie van factoren:

1. Poreuze gevel

Baksteen en voegwerk worden na verloop van tijd:

(Dit verschilt per type baksteen en de blootstelling).

2. Beschadigd voegwerk of scheuren

3. Langdurige regenbelasting

Vooral bij:

4. Slechte spouwfunctie

Bij spouwmuren kan het probleem verergeren door:

Een goed functionerende spouwmuur werkt zo:

In theorie bereikt water dan nooit het binnen-spouwblad.

Hoe komt het vocht dan tóch naar binnen?

Capillaire brugvorming (zeer belangrijk en vaak onderschat)

De spouw is vaak niet echt leeg door:

Dus bij doorslaand vocht:

  1. Regen slaat tegen de gevel
  2. Water dringt de poriën van baksteen en voegen binnen
  3. De muur zuigt water op (capillaire werking)
  4. Het vocht migreert  naar binnen toe
  5. Aan de binnenzijde ontstaan:
    • Vochtplekken
      • Afbladderend stucwerk
        • Schimmelvorming
          • Koude, klamme muren

Hoe herken je doorslaand vocht?

Kenmerken:

Bij doorslaand vocht is de schade vaak onregelmatig verspreid over de wand, en neemt toe na regen

Vocht in muren door lekkende dakgoot of hemelwaterafvoer (HWA)

Bij een lekkende dakgoot of HWA stroomt regenwater niet gecontroleerd weg, maar:

Dat leidt tot:

Het patroon is vaak verticale vochtbaan ter hoogte van de lekkage.

Dat is technisch duidelijk te onderscheiden van optrekkend vocht of algemene condensproblematiek.

Bij huurwoningen kan dit wel eens leiden tot de vraag, is dit een gebrek dat de verhuurder moet oplossen of de huurder.  

Vocht door een lekkende dakgoot of hemelwaterafvoer is in beginsel een bouwkundig gebrek waarvoor de verhuurder verantwoordelijk is, tenzij aantoonbaar sprake is van verkeerd gebruik of nalatigheid van de huurder.

Volgens het huurrecht (art. 7:204 BW):

Een gebrek is een staat of eigenschap van de zaak waardoor de huurder niet het genot heeft dat hij bij aanvang mocht verwachten.

Verantwoordelijkheid verhuurder

Het is doorgaans een gebrek wanneer:

Dit zijn namelijk onderdelen van de buitenschil en constructie.
Die vallen onder het onderhoud van de verhuurder.

Dit is vaste lijn in huurrecht en beleid van de Huurcommissie, maar ik kan geen absolute garantie geven dat elke commissie of rechter dit altijd identiek beoordeelt.

Verantwoordelijkheid van de huurder

Soms ligt (deels) de oorzaak bij de huurder. Bijvoorbeeld als:

Let op:

Normaal onderhoud aan goten (zoals jaarlijkse reiniging) is een grijs gebied.
In de praktijk wordt dit vaak nog steeds als verantwoordelijkheid van de verhuurder gezien, vooral bij:

Instructievideo’s van de GGD Haaglanden over vocht in de woning: https://www.ggdhaaglanden.nl/inwoner/inwoners/milieu-en-veiligheid/in-huis/vocht-en-schimmel/videos-over-vocht-en-schimmel/